Jan Timmer over licht, architectuur en een Eindhoven dat nooit stilstaat

Van vakantiekiekjes naar Eindhoven als onderwerp

Jan fotografeert al sinds de tijd van fotorolletjes, maar lange tijd bleef het bij vakantiekiekjes. Dat veranderde toen hij een oude spiegelreflexcamera van zijn vader kreeg. Eerst bleef ook die vooral op de automatische stand staan. Pas toen hij op YouTube landschapsfotografen begon te volgen, groeide zijn nieuwsgierigheid naar wat er technisch en creatief mogelijk was.

Tutorial na tutorial volgde. Er kwamen filters, een statief en het voornemen om serieuzer met landschapsfotografie aan de slag te gaan. Alleen lag er rond Eindhoven niet bepaald een spectaculair berglandschap te wachten. De stad zelf bleek interessanter.

In dezelfde periode deed Jan mee aan een fotografiechallenge waarbij iedere week een nieuw thema centraal stond. Bewegingsonscherpte, lange sluitertijden, fotograferen zonder te kijken: de opdrachten wisselden, maar Jan koos één vast overkoepelend thema: Eindhoven. Wat begon als een praktische keuze, werd langzaam zijn fotografische onderwerp.

Een stad waar oud en nieuw door elkaar lopen

Wat Jan aanspreekt, is juist dat Eindhoven architectonisch niet één verhaal vertelt. Oude industriële gebouwen van Philips staan naast naoorlogse architectuur, nieuwe woontorens en gebieden die nog midden in hun ontwikkeling zitten. Juist die combinatie vindt hij interessant.

“Vroeger hoorde je altijd: Eindhoven is een beetje saai en niet zo mooi. Ik vind het juist leuk om te laten zien dat het wel mooi is.”

— Jan Timmer

Daarvoor hoeft het onderwerp zelf niet per definitie mooi te zijn. Sneeuw, licht, een andere hoek of een bijzondere lucht kunnen een plek volledig veranderen. Soms krijgt hij precies dat terug van mensen die zijn fotografie zien: ze vonden een gebouw nooit mooi, maar bekijken het op zijn foto ineens anders.

Voor Jan is dat een van de interessantste dingen die fotografie kan doen. Niet iets mooier voordoen dan het is, maar iemand er opnieuw naar laten kijken.

Alles begint met licht

Wanneer Jan zonder concrete opdracht met zijn camera door Eindhoven loopt, kijkt hij niet als eerste naar een gebouw of perfecte compositie. Hij kijkt naar het licht.

“Als je door mijn foto’s heen kijkt: alle foto’s beginnen met mooi licht.”

— Jan Timmer

Dat bepaalt soms zelfs of het zin heeft om op pad te gaan. Op een vlakke, grijze dag weet hij dat het veel moeilijker wordt om het beeld te maken dat hij zoekt. Nabewerking kan veel, maar slecht licht volledig repareren lukt nauwelijks.

Vooral de overgang tussen dag en nacht speelt daarom een belangrijke rol in zijn werk. Tijdens het blauwe uur is er nog voldoende omgevingslicht zichtbaar, terwijl verlichting in gebouwen en straten al begint te branden. De lucht krijgt kleur, ramen lichten op en reflecties worden sterker. Een straat die midden op de dag alledaags oogt, kan een halfuur later ineens een foto worden.

Bekende plekken vanuit een onbekende hoek

Wie jarenlang architectuur in Eindhoven fotografeert, komt onvermijdelijk gebouwen tegen die al duizenden keren zijn vastgelegd: de Blob, Strijp-S, het Evoluon, het centrum en de oude Philipsgebouwen.

Hoe voorkom je dat je dezelfde foto maakt als iedereen voor je? Behalve in het licht zoekt Jan het verschil vooral in het standpunt. Hij fotografeert bekende plekken graag vanuit posities waar de meeste Eindhovenaren ze nooit zien, bijvoorbeeld vanaf hoge gebouwen in het centrum.

Zo brengt fotografie hem op plekken waar hij anders nooit zou komen. Een gebouw dat vanaf straatniveau weinig nieuws lijkt te bieden, kan van boven onderdeel worden van een compleet nieuw stadslandschap.

Fotograferen in een stad die nooit af is

Juist doordat Eindhoven zo snel verandert, verandert dat stadslandschap voortdurend mee. Vanaf een dak op Strijp-T zag Jan onlangs ineens Nieuw Bergen onderdeel worden van de skyline. Voor iemand die Eindhoven al jaren fotografeert, zijn dat bijzondere momenten. Een plek die je denkt te kennen, blijkt plotseling opnieuw bekeken te moeten worden.

Dat gebeurt nergens zo duidelijk als op Strijp-S. Jan heeft foto’s van het gebied waarop grote delen van de huidige bebouwing simpelweg nog niet bestaan. Wie vandaag op precies dezelfde plek zou gaan staan, zou een deel van het oude uitzicht niet eens meer kunnen zien. Nieuwe gebouwen staan ervoor en de skyline is verschoven.

Voor een fotograaf is dat dubbel. Een stadsfoto raakt snel gedateerd, maar wordt juist daardoor later interessanter. Een beeld dat eerst vooral om licht en architectuur draaide, kan jaren later laten zien hoe Eindhoven er ooit uitzag.

Wanneer een mooie foto geschiedenis wordt

Jan heeft inmiddels verschillende momenten gefotografeerd die achteraf een extra documentaire betekenis kregen. Een van de bijzonderste periodes was 2020. Tijdens corona kon GLOW niet op de gebruikelijke manier plaatsvinden. In plaats daarvan werden op verschillende hoge locaties in en rond Eindhoven lichtinstallaties geplaatst.

Voor Jan werd het een fotografisch project op ongebruikelijke plekken. Omdat de stad toen zo anders functioneerde, kregen die beelden later een extra laag: ze tonen niet alleen licht en Eindhoven, maar ook een uitzonderlijk moment in de recente geschiedenis.

Hetzelfde geldt voor gebouwen die inmiddels zijn verdwenen. Vlak voor de sloop fotografeerde Jan nog vanuit een oud Philipsgebouw tegenover het Philips Stadion. Nu kan diezelfde foto niet meer worden gemaakt. Pas jaren later ontdek je soms dat je met zo’n beeld ook iets hebt bewaard.

GLOW door de ogen van een fotograaf

Licht en Eindhoven komen misschien nergens zo vanzelfsprekend samen als tijdens GLOW Eindhoven. Jan fotografeert het lichtkunstfestival zowel vanuit zijn eigen interesse als in opdracht. Als bezoeker kun je rustig langs een lichtkunstwerk lopen. Voor een fotograaf met een opdracht ziet zo’n avond er anders uit: in korte tijd moeten meerdere projecten worden vastgelegd, waarbij niet alleen de installatie, maar ook de omgeving en bezoekers onderdeel van het verhaal zijn.

“Soms ben ik meer naar de mensen eromheen aan het kijken dan naar het kunstwerk zelf.”

— Jan Timmer

Mensen die stilstaan, een telefoon omhoog houden of samen onder een paraplu staan, maken zichtbaar wat er rondom een kunstwerk gebeurt. Omdat veel bezoekers hetzelfde werk fotograferen, zoekt Jan het verschil in omgeving, timing, beweging of standpunt.

Zijn favoriete nachtfoto’s ontstaan bovendien vaak vóórdat het volledig donker is. Tijdens de Lichtjesroute fotografeerde hij al toen de verlichting net werd ingeschakeld. Doordat de omgeving zichtbaar bleef, kreeg het licht een plek binnen de stad.

Geduld én snel reageren

Wie Jans architectuurfoto’s bekijkt, zou kunnen denken dat ze vooral het resultaat zijn van minutieuze planning: statief neerzetten, compositie bepalen en wachten op het perfecte licht. Dat gebeurt zeker, maar opvallend veel beelden ontstaan juist doordat plotseling iets verandert.

Een lichtstraal valt precies goed. De lucht kleurt onverwacht. Een extra element verschijnt in beeld. Dan moet hij soms letterlijk de andere kant opdraaien en snel reageren voordat het moment alweer verdwenen is. De foto’s die het meest gepland voelen, zijn achteraf niet automatisch de sterkste.

Misschien is dat ook waarom hij zo graag een stad fotografeert. Een gebouw loopt niet weg, maar alles eromheen verandert voortdurend.

Van Instagram naar een foto van meters groot

Veel fotografie wordt tegenwoordig bekeken op een klein scherm. Jan houdt daar in zijn composities rekening mee en fotografeert regelmatig in portretformaat voor Instagram. Tegelijkertijd vindt hij het juist interessant wanneer een foto het digitale formaat ontstijgt.

Voor zijn portfolio selecteert hij streng. Daar moeten beelden tussen staan die hij zelf ook daadwerkelijk aan de muur zou willen hangen. Panorama’s lenen zich daar volgens hem goed voor. Dankzij de hoge resolutie van zijn camera kunnen stadslandschappen groot worden afgedrukt zonder dat het beeld zijn detail verliest.

Verder kijken dan Strijp-S en het centrum

Toch ziet Jan zelf ook een risico in jarenlang dezelfde stad fotograferen. Je gaat automatisch terug naar plekken waarvan je weet dat ze werken: Strijp-S, het centrum, het Eindhovensch Kanaal en bekende zichtlijnen.

Juist daarom wil hij vaker op zoek naar plekken buiten dat vertrouwde rondje. De drie karakteristieke watertorens bij de voormalige rioolwaterzuivering zijn daar een voorbeeld van. Tijdens GLOW fotografeerde hij ze in combinatie met een projectie. Een plek die hij daarvoor nauwelijks als fotografisch onderwerp had bekeken, leverde uiteindelijk een van zijn favoriete foto’s van de afgelopen jaren op.

Niet iedere locatie hoeft spectaculair te zijn. Juist op bedrijventerreinen, langs kanalen en bij alledaagse gebouwen kan fotografie laten zien wat Jan vanaf het begin fascineert: dat een gewone plek onder de juiste omstandigheden bijzonder kan worden.

Een visueel geheugen van Eindhoven

Wanneer iemand over twintig jaar door Jans archief bladert, zal diegene waarschijnlijk niet alleen mooie foto’s van Eindhoven zien. Ook de ontwikkeling van de stad wordt zichtbaar: gebouwen die verdwenen zijn, hoogbouw die er nog niet stond, Strijp-S voordat nieuwe woonblokken zichtlijnen afsloten en lichtkunst die maar een paar dagen bestond.

Jan begon nooit bewust een historisch archief van Eindhoven te maken. Hij wilde vooral fotograferen: het mooiste licht zoeken, een stad laten zien die interessanter is dan het beeld dat hij er vroeger over hoorde en bekende plekken vanuit een andere hoek bekijken. Maar juist doordat hij dat jarenlang blijft doen, ontstaat dat archief vanzelf.

Eindhoven staat niet stil. En dus hoeft Jan ook nooit lang naar een nieuw onderwerp te zoeken.

Gewoon beginnen

Voor beginnende fotografen heeft Jan uiteindelijk een eenvoudig advies. Niet wachten totdat je iedere instelling begrijpt. Niet eindeloos uitzoeken welke camera je nodig hebt. En vooral niet denken dat je vooraf precies moet weten wat voor fotograaf je wilt worden.

“Ga er gewoon op uit, maak foto’s en probeer te ontdekken wat je mooi vindt en wat je leuk vindt om te fotograferen.”

— Jan Timmer

Online is tegenwoordig bijna alles te leren. Begin met de basis, probeer dingen uit en ontdek gaandeweg waar je eigen interesse ligt. Jan begon zelf met een oude DSLR op de automatische stand. Daarna kwamen de filters, het statief, de wekelijkse fotografieopdrachten en uiteindelijk vooral heel veel kilometers door dezelfde stad.

Bekijk meer van Jan Timmer

Meer cityscapes, architectuur en nachtfotografie zien? Bekijk Jans portfolio en volg zijn nieuwste werk via Instagram. Zijn fotografie is daarnaast onder meer terug te zien in de beeldcommunicatie rond GLOW Eindhoven.

Meer fotografie uit Eindhoven

Verder lezen? Ontdek waarom analoge fotografie in Eindhoven opnieuw populair is, duik in de 3D-fotografie van Elwin Rijken of bekijk meer verhalen van makers in het blogoverzicht van Eindhoven Creative Community.