LukeDaDuke kijkt naar Eindhoven als een stad die voortdurend wordt herschreven. Een sticker kan morgen verdwenen zijn, een mural wordt overschilderd en een cafetaria die al jaren vanzelfsprekend in een wijk staat kan ineens sluiten. Juist die combinatie van vergankelijkheid en alledaagsheid trekt hem aan. Als maker, fotograaf en beeldend docent zoekt hij niet alleen naar wat mooi of spectaculair is, maar vooral naar beelden die iets vertellen over hoe een stad wordt gebruikt, veranderd en beleefd.
Van stickers naar LukeDaDuke
Eind jaren negentig fietste Luke vanuit Valkenswaard naar zijn opleiding in Eindhoven. Onderweg zag hij in het straatbeeld iets wat hij thuis nauwelijks kende: stickers, posters en logo's die iemand zonder uitleg op lantaarnpalen, muren en andere plekken had achtergelaten. Het riep meteen vragen op. Wie maakte dit, waarom hing het hier en, misschien nog belangrijker, waarom zou hij zelf niet ook iets kunnen achterlaten?
Hij begon stickers te ontwerpen en te plakken, eerst met geprinte beelden en later steeds meer vanuit een eigen beeldtaal. Uit die periode ontstond ook de naam LukeDaDuke. Wat begon als een makersnaam groeide uit tot de naam waaronder hij zijn beeldende werk en fotografie deelt. Overdag staat daar een andere rol naast: Luke is beeldend docent. Die werelden houdt hij bewust enigszins uit elkaar, maar in de basis komen ze uit dezelfde behoefte om iets te maken en om anderen beter te laten kijken.
Fotografie is voor hem daarom nooit alleen registreren. Het standpunt, het kader en het moment waarop je afdrukt zijn allemaal keuzes. Vanuit dat eigen makerschap ontstond ook zijn interesse in het proces van andere makers. Wanneer hij zelf niet aan het creëren is, vindt hij het minstens zo interessant om te zien hoe iemand anders een beeld opbouwt.
De straat als galerie en als archief
Graffiti en street art hebben een eigenschap die fotografie bijna vanzelfsprekend maakt: niets garandeert dat een werk morgen nog bestaat. Een sticker verdwijnt, een muur krijgt een nieuwe laag verf en een piece langs het spoor kan zonder waarschuwing worden verwijderd. Jarenlang vond Luke het frustrerend als hij hoorde dat er ergens nieuw werk stond dat alweer verdwenen was voordat hij het had gezien. Inmiddels accepteert hij die vergankelijkheid juist als onderdeel van de cultuur.
Wanneer het lukt, stapt hij op vrijdagmiddag op de fiets om te kijken wat er in Eindhoven veranderd is. Soms ontdekt hij iets nieuws, soms blijkt een werk verdwenen en soms hoort hij achteraf dat hij iets volledig heeft gemist. Dat hoort erbij. Een straat is geen museumzaal waarin ieder werk voor onbepaalde tijd wordt beschermd. Juist doordat plekken opnieuw kunnen worden ingenomen, blijft het straatbeeld bewegen.
“Ik hoef niet alles vast te leggen.”
Wanneer wordt documentatie een eigen foto?
Bij een afgeronde mural werkt Luke vaak vrij precies. Rechte lijnen, genoeg afstand en voldoende omgeving maken zichtbaar waar het werk zich bevindt. Zo'n foto ziet hij in de eerste plaats als documentatie. Zodra hij aanwezig is terwijl een kunstenaar nog bezig is, verandert dat. Handen, spuitbussen, ladders, omstanders en de schaal van het werk worden onderdeel van het verhaal. Dan laat de foto niet alleen zien wat er is gemaakt, maar ook hoe het ontstond.
Een belangrijk moment daarin kwam in 2007 tijdens Difusor in Barcelona, een internationale ontmoeting rond stencil en urban art. Luke bezocht het festival met vrienden en zag kunstenaars uit verschillende landen aan grote wanden werken. Wat hem opviel was dat het proces zelf nauwelijks werd vastgelegd. Hij had een kleine camera bij zich en begon te fotograferen. Sindsdien gaat zijn aandacht bij street art niet alleen uit naar het eindresultaat, maar minstens zo vaak naar de mensen erachter.
“Vanuit een wit vel of een lege geheugenkaart ontstaat ineens iets wat jij op dat moment alleen zag. Dat vind ik machtig.”
Frituur Cultuur: het alledaagse als onderwerp
Wie Luke alleen kent van graffiti en street art mist een belangrijk deel van zijn manier van kijken. Neem Frituur Cultuur, zijn serie rond Eindhovense cafetaria's. Het project begon opvallend genoeg bij een broodje frikandel met mayonaise. Luke merkte dat hij bij snackbars vrijwel automatisch frietsaus kreeg wanneer hij mayonaise bestelde. Hij schreef erover en raakte vervolgens steeds meer geïnteresseerd in de plekken waar die broodjes over de toonbank gingen.
Samen met bekenden bezocht hij cafetaria's verspreid over de stad. Camera mee, fiets pakken en van stadsdeel naar stadsdeel. De aantrekkingskracht zit voor hem niet in perfecte interieurs. Het zijn juist herkenbare plekken die herinneringen oproepen: friet halen met zijn vader, een gulden in de gokkast mogen gooien en daarna met de geur van frituur in de auto weer naar huis. Zo wordt een snackbar meer dan een toonbank en tl-verlichting. Het wordt een stukje lokale cultuur.
Sleeping Beauties: kijken naar wat anderen voorbijlopen
Die aandacht voor alledaagse scènes wordt nog duidelijker in Sleeping Beauties, een serie waaraan Luke sinds 2006 werkt. De eerste foto ontstond op station Eindhoven, waar in de oude stationsgang een man lag te slapen. Een dag later zag hij in Tilburg opnieuw iemand in de openbare ruimte slapen. Twee beelden kort na elkaar waren genoeg om iets in gang te zetten en vanaf dat moment begon hij erop te letten.
Later veranderde ook de betekenis van de serie. Tijdens een rondleiding met leerlingen liet een voormalig dakloze verschillende plekken in Eindhoven zien waar mensen 's nachts verblijven. Luke fietste er bijna dagelijks langs zonder ze ooit als slaapplaats te herkennen. Hij hoorde ook waarom iemand soms juist overdag probeert te slapen: 's nachts moet je wakker blijven om je spullen te bewaken. Daarmee werd de serie meer dan het verzamelen van opvallende straatbeelden. Fotografie dwong hem langer te kijken naar situaties die anders gemakkelijk in de achtergrond verdwijnen.
Mensen geven ook in andere beelden context. Bij een grote mural maken zij zichtbaar hoe enorm een werk is. Tegelijk brengt dat vragen mee over privacy en kwetsbaarheid. Luke probeert daar bewust mee om te gaan. Van graffiti-artiesten weet hij soms vooraf dat ze niet herkenbaar in beeld willen en kinderen publiceert hij niet herkenbaar. De mens blijft belangrijk, maar nooit alleen als toevallig decor.
Eerst fotograferen, daarna ontdekken wat het wordt
Veel projecten van Luke beginnen niet met een projectplan. Hij gaat fotograferen omdat hij wil fotograferen en merkt pas later dat bepaalde onderwerpen blijven terugkomen. Slapende mensen werden Sleeping Beauties. Op andere momenten bleven mensen die naar hun telefoon keken zijn aandacht trekken, of diksies, cafetaria's en roestige constructies. Betekenis ontstaat soms pas wanneer hij na twintig of vijftig beelden terugkijkt en ontdekt dat hij blijkbaar steeds opnieuw op hetzelfde reageert.
“Ik geniet van wat ik zie, zelfs als het heel lelijk of roestig is.”
Die manier van werken vraagt vooral dat je open blijft kijken. Niet alles hoeft vooraf een concept, projectnaam of eindpresentatie te hebben. Als iets hem raakt, maakt hij een foto. En als het geen foto nodig heeft, kan kijken alleen ook genoeg zijn.
Wat jongeren hem leren over beeld
Als beeldend docent werkt Luke met jongeren voor wie een eindeloze stroom foto's en video's vanzelfsprekend is. TikTok, Instagram, Snapchat en YouTube zorgen ervoor dat in korte tijd enorm veel beelden voorbijkomen. Zijn leerlingen hebben hem vooral laten zien hoe snel we zijn gaan kijken en hij rekent zichzelf daar nadrukkelijk ook toe. Even scrollen op de bank en voordat je het merkt zijn tientallen beelden voorbijgekomen.
In zijn lessen probeert hij daarom regelmatig precies het tegenovergestelde te doen: stoppen en langer kijken. Wat zie je eigenlijk, waarom reageer je erop zoals je reageert en welke context ontbreekt? Een oud-leerling liet hem jaren later zien hoeveel effect zo'n eenvoudige gedachte kan hebben. Luke had ooit gezegd dat vrijwel alles om je heen door mensenhanden is gemaakt en daarvoor eerst als idee of tekening heeft bestaan. Voor haar werd dat een reden om anders naar haar omgeving te kijken en uiteindelijk zelf iets toe te voegen toen ze iets miste in Eindhoven.
Eindhoven vergeet volgens Luke één woord: kunst
Eindhoven komt voortdurend terug in Lukes fotografie, niet alleen als achtergrond maar als onderwerp. De stad profileert zich graag met design, technologie en innovatie. Begrippen die volgens hem onmiskenbaar bij Eindhoven horen, maar waaraan één woord te weinig wordt toegevoegd: kunst.
“Design, technologie en innovatie, dat is Eindhoven. Maar we vergeten kunst daarbij.”
Juist minder officiële kunstvormen maken zichtbaar wat een stad ook is. Een mural in een tunnel, een beschilderd verkeerskastje, stickers op een paal of graffiti op een plek waar dat niet vooraf is bedacht. Luke zou graag zien dat kunst niet pas aan het einde wordt toegevoegd wanneer een nieuwe plek praktisch gezien klaar is. Een stad bestaat niet alleen uit woningen, infrastructuur, groen en economische groei. De beelden die mensen onderweg tegenkomen bepalen net zo goed hoe een plek voelt.
Een Eindhoven dat niet in één foto past
Op de vraag hoe hij Eindhoven van nu zou vastleggen voor iemand die de stad over twintig jaar wil begrijpen, volgt daarom geen eenvoudig projectidee. Daarvoor verandert Eindhoven te snel. Gebouwen verschijnen en verdwijnen, maar ook de mensen in de stad veranderen. Nieuwe Eindhovenaren brengen andere talen, achtergronden, gewoontes en culturen mee. Eén fotograaf kan onmogelijk beweren dat zijn camera het volledige verhaal daarvan vertelt.
Misschien past juist die terughoudendheid goed bij LukeDaDuke. Hij probeert Eindhoven niet samen te vatten, maar verzamelt fragmenten: een maker voor een muur, iemand die ligt te slapen, een cafetaria, een sticker die binnenkort misschien verdwenen is of een roestige constructie waar iemand anders zonder omkijken voorbijloopt. Los zijn het kleine momenten. Samen worden ze langzaam een archief van een stad in beweging.
Blijven kijken, blijven maken
Na jaren fotograferen, tekenen, stickers maken en lesgeven is Lukes advies aan beginnende makers opvallend eenvoudig. Wie wil tekenen, moet tekenen. Wie fotograaf wil worden, moet fotograferen. Wie wil schrijven, moet schrijven. Niet wachten tot ieder idee bijzonder genoeg voelt of tot je precies weet waar het uiteindelijk toe moet leiden.
“Als je iets leuk vindt en je wilt er echt goed in worden: doe het gewoon heel veel.”
Misschien is dat ook de rode draad door zijn eigen werk. Hij begon niet met het plan om een fotografisch archief van Eindhoven aan te leggen. Hij zag beelden op straat, raakte nieuwsgierig, maakte zelf stickers, nam een camera mee en bleef kijken. Decennia later doet hij in essentie nog steeds hetzelfde: op de fiets door Eindhoven, camera bij de hand en opletten op alles waar anderen misschien net aan voorbijgaan.
Maak jij Eindhoven ook zichtbaar?
Fotografeer, film, ontwerp of maak jij in Eindhoven? Ontmoet andere lokale makers, ontdek hun werk en sluit aan bij een community waarin kennis delen en samen creëren centraal staan.
Sluit je aan bij Eindhoven Creative CommunityBekijk meer van LukeDaDuke
Op Flickr deelt Luke een omvangrijk archief van straatbeelden, graffiti en makers. Voor This is Eindhoven schreef hij jarenlang over street art in de stad. Meer fotografie uit Eindhoven zien? Lees ook het verhaal van Jan Timmer of bekijk alle verhalen van makers uit Eindhoven.